Nazarbayev University
Graduate School of Education

Graduate School of Education

Қазақстанда жоғары білім беру саласындағы бастамаларды іске асыру

Қазақстанда жоғары білім беру саласындағы бастамаларды іске асыру

Қазақстанда жоғары білім беру саласындағы бастамаларды іске асыру

Мәртебесі: аяқталды, 2017

Ғылыми тобы

Назарбаев Университетінің Жоғары білім беру мектебі

Дархан Билялов, PhD
Дина Гюнгер, МЕd
Закир Жумакулов, MPP
Кайрат Куракбаев, PhD (бірлескен ғылыми жетекші)

Пенсильвания Университетінің Жоғары білім беру мектебі

Мэттью Хартли, PhD(ғылыми жетекші)
Питер Экель, PhD

Жобаның сипаттамасы

Бұл зерттеу 2017 жылы Назарбаев Университетінің Жоғары білім беру мектебі және Пенсильвания Университетінің Жоғары білім беру мектебі зерттеу топтарымен жүргізілді. Жоба Қазақстандық ЖОО-ларда институционалдық автономия мен корпоративтік басқаруды енгізу контекстінде жоғары білім жүйесінің негізгі субъектілері арасында қазіргі жағдайды өздерінің қабылдауын анықтау үшін сапалы зерттеулер жүргізуді көздейді.

Негізгі нәтижелер

Бүгінгі күні Қазақстанда жұмыс істейтін кеңестердің бірнеше түрі бар. Көптеген мемлекеттік жоғары оқу орындары консультативтік кеңестер ретінде жұмыс істейтін қамқоршылық кеңестер құрды.

ЖОО-ның белгілі бір тобы қадағалау кеңестерін құруға мүмкіндік берді, олар университет дамуының жылдық жоспарын, институт бюджетін бекітуге және университеттің ректорының кандидатураларын анықтауға өкілеттігі бар. 

Қадағалау кеңестері кейінірек ректорының кандидатураларын Білім және ғылым министрлігіне түпкілікті бекіту үшін жіберіледі. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жекеменшік жоғары оқу орындары мемлекеттік органдарға тиесілі акциялардың немесе акциялардың толық пакетіне ие акционерлік қоғамдар болып табылады. Корпорациялар ретінде оларда мекеменің стратегиялық менеджменті мен бюджеттеуі, ректорларды тағайындау және алып тастау бойынша айтарлықтай өкілеттіктері бар Директорлар кеңесі бар. Бұл зерттеу қадағалау кеңестерімен және директорлар кеңестерімен айналысатын мекемелерге бағытталған. Біріншіден, кеңестің өкілдерімен сұхбат көрсеткендей, кеңеске қосылудың негізгі себебі (немесе қарауға өтінім беру) университетке көмектесудің шынайы ниеті болды. Қолданыстағы нормативтік-құқықтық база тиісті жұмыс тәжірибесінсіз кеңеске үміткерлерді іріктеуге мүмкіндік берді. Бұл жағдай кеңес мүшелеріне арналған оқытуды қамтамасыз ету қажеттілігін көрсетеді. Бірнеше жоғары оқу орындарында кеңестің хатшысы өткізген кәсіби бағдарлау бар. Бірқатар жоғары оқу орындарының Кеңесінің мүшелері мемлекеттік институттардың бастамасы бойынша жүргізілген тренингтерді, атап айтқанда, Ұлттық талдау орталығы деп атап өтті. Кеңес мүшелері жоғарғы басшылықпен ынтымақтастықта маңызды құрамдас бөлігі екенін түсінуі керек. Сондай-ақ, олар арнайы жағдайларда ғана емес, тұрақты негізде аудит және реттеу функцияларын орындамауы керек. Бұдан басқа, кеңестің мүшелері тар топтың мүдделерін білдірмейді, керісінше, олардың міндеті мекеменің жалпы мүдделері болып табылады. Қазақстанның және халықаралық тәжірибенің ерекшеліктерін ескере отырып, тренингтер олардың рөлін ойдағыдай және қоғам мүддесінде жүзеге асыру үшін маңызды болады.

 

Зерттеу әдістері

Бұл жоба сапалы зерттеу әдістерін қолданды. Сұхбат әдісі жобаның келесі міндеттерін шешуге бағытталған:

  • Қалай және неліктен субъектілер кеңестің мүшесі болуды таңдайды;
  • Аға әкімшілер мен кеңестің мүшелері өздерінің рөлдерін қалай түсінеді;
  • Кеңестің жұмысын халықтың қабылдау – кеңестердің жұмысы қалай құрылымдалғаны және олардың жұмысына қандай факторлар әсер етеді;
  • Жаңа басқару органдарының жұмысын жетілдіру үшін субъектілердің пікірі бойынша қандай өзгерістер қажет болды.

Тұжырымдамалық зерттеу ретінде ол жоғары білім беру жүйесінде жоғары басшылар мен кеңестің мүшелерінің тәжірибесін толық түсінуді көздемеді. Сапалы зерттеулер тәжірибесіне сәйкес, жобаның мақсаты кеңестің жұмысында пайда болған күрделі мәселелерді анықтау және олардың рөлін түсіну болды. Зерттеу тобы жоғары басшылық (ректорлар немесе проректорлар) және төрт жоғары оқу орнының кеңестері өкілдерімен (5-тен) сөйлесуге мүмкіндік алды (Барлығы 15 адам). Сұхбатқа қатысқан әртүрлі құрылымдардың өкілдері кеңестің жұмыс істеуіне қатысты бірқатар перспективалар ұсынды.

Жоспарланған басылымдар

Экель, П. Жоғары білім менеджментіндегі орталықтандыру және орталықсыздандыру.
Хартли, М. и Билялов Д. Жоғары білімдегі автономия және басқару: Кеңестердің өзгеретін рөлі.